برنامه خودارزیابی معلمان و تاثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

 

1ـ بررسی عملکرد معلمان به صورت کلی که به معنای تحلیل عمل تدریس در یک قالب نظری است و به کمک مطالعة سوابق امر و رسانههای مختلف در زمینة تدریس امکان پذیر است.

2ـ بررسی عملکرد معلمان دیگر در داخل و خارج از مدرسه که هم به کمک ضبط تلویزیونی و هم از طریق بازدید معلمان از کلاس یکدیگر امکان پذیر است.

3ـ بررسی عملکرد خود معلم که از طریق استفاده از مطالب نوشتاری و دیگر رسانههای انتخابی انجام میشود.

دو مرحلة اول تحلیل بیرونی است، زیرا معلم و تدریس به طور کلی و از طریق عملکرد معلمان دیگر بررسی میشود. در این مرحله آنها ورای خود را بررسی میکنند. پس از آنکه تحلیلهای بیرونی تدریس انجام شد، شروع به درونی کردن مسأله میکنند و برداشتهایی از نحوة تدریس خود به دست میآورند. آنها دربارة تدریس اطلاعاتی پیدا کرده و سپس بررسی چگونگی بهبود وضعیت تدریس خود را آغاز میکنند.

مرحلة سوم تحلیل درونی است که در این زمان معلم بر رفتارهای خودش تمرکز میکند، و به جای توجه به تدریس دیگران و تأکید کلی بر تدریس، به ارزشیابی عملکرد خود توجه میکند.

هدف این توالی سه مرحلهای از تحلیل بیرونی به درونی آن است که فرصتی برای راهنمای آموزشی فراهم شود تا به معلمان کمک کند دیدگاه مثبتی نسبت به ارزشیابی پیدا کنند، خودشان با مهارتهای ارزشیابی آشنا شوند و نسبت به تواناییهای خود اعتماد به نفس پیدا کنند.

سوابق مربوط به رفتار معلم بسیار وسیع و همچنان در حال رشد است. مطالعات متعددی در زمینة عملکرد معلم انجام شده و برنامههای کارآموزی متعددی نیز تدارک دیده شده است تا به معلمان این امکان را بدهد که تدریس و عملکرد خود را بررسی کنند.

الگوهای تدریس: اگر چه یک روش برتر برای ارزشیابی عملکرد معلم وجود ندارد، اما ممکن است یک روش سازندهتر باشد و آن مشاهدة عمل تدریس و شناسایی الگوهای تدریس است. بررسی الگوهای متعدد تدریس به معلم این فرصت را میدهد تا الگو یا الگوهای مورد استفادة خود را مشخص کند. بروس جویس و مارشا ویل یک الگوی تدریس را چنین تعریف میکنند: یک الگوی تدریس برنامه یا ترکیبی است که برای شکل دادن برنامههای درسی (تدریس یک محتوا برای یک ترم)، طراحی مواد آموزشی و هدایت آموزش در کلاس درس به کار میرود.»

جویس و ویل در چاپ سوم کتاب خود بیست الگوی تدریس را که در چهار گروه اصلی دستهبندی شده شرح دادهاند: الگوهای اجتماعی، الگوهای پردازش اطلاعات، الگوهای شخصی (فردی) و الگوهای رفتاری. بعضی از الگوهای تدریس بیش از بقیة آنها واضح و بدیهی هستند. الگوهای زیر از میان الگوهای متعددی که معلمان اجرا میکنند انتخاب شدهاند:

1ـ معلم در قالب سخنران: در این الگوی قدیمی معلم به عنوان انتقال دهندة اطلاعات از ذهن خود به ذهن فراگیران به کمک زبان شفاهی عمل میکند.

2ـ معلم به عنوان فرد مرجع: معلم در اینجا اطلاعات مربوط به محتوا و منابع را هر زمان که یادگیرندگان نیاز داشته باشند در اختیارشان قرار میدهد.

3ـ معلم به عنوان تسهیل کننده: در این الگو معلم در حد امکان تلاش میکند، منابع و مسیر را به یادگیرندگان نشان دهد تا خودشان به دنبال مطالعه بروند و معلم همچنان جریان را هدایت کند.

4ـ معلم به عنوان مشاور: معلمی که از این الگو پیروی میکند، رشد فردی یادگیرنده را مهمتر از محتوا میداند، دانش آموزان را راهنمایی و تشویق میکند و از همه مهمتر به مشکلات آنها گوش میدهد.

5ـ معلم به عنوان رهبر جلسات گروهی: چنین معلمی در نقش مسئول جلسه و رئیس گروه است که کارگروهی را بهبود میبخشد، فعالیتها را هدایت و مشارکت کلیة اعضای گروه را تشویق میکند.

6ـ معلم به عنوان مدرس خصوصی: معلمی که از چنین الگویی در آموزش پیروی میکند به کار با فرد فرد شاگردان اعتقاد دارد و به این منظور از روشهای متعددی از جمله یادگیری قراردادی و مطالعة مستقل استفاده میکند.

7ـ معلم به عنوان هماهنگ کنندة آموزش واسطهای : در این الگو، رسانههای متعددی در ارائة آموزش نقش اولیه را ایفا میکنند. معلم رسانة لازم را انتخاب میکند، نحوة استفادة از آن را آموزش میدهد، و ارائة رسانهای را همراه با بحث و ارزشیابی دنبال میکند.

8ـ معلم به عنوان سرپرست آزمایشگاه: در این الگو باید زمینههای آزمایشگاهی، یادگیری تجربی و فعالیتهای پژوهشی را برای یادگیرندگان فراهم کرد.

9ـ معلم به عنوان برنامهریز: در این الگو که از آموزش برنامهای و آموزش به کمک کامپیوتر برگرفته شده، معلم برنامههای خاصی مینویسد تا یادگیرندگان یا به طور انفرادی و یا گروهی روی آن کار کنند.

10ـ معلم به عنوان تأثیرگذار بر محیط یادگیری: در این الگوی رفتار گرایانه، معلم بر محرکهای موجود در محیط کلاس درس نظارت میکند و انواع یادگیریهایی را که دانش آموزان در آن زمینه تلاش میکنند تقویت میکند.

هیچ الگوی خاصی بر الگوهای دیگر برتری ندارد و نمیتوان گفت که یک الگوی تدریس منحصر به فرد و برتر وجود دارد. مطالعة الگوهای تدریس کاری ارزشمند است، زیرا موجب میشود راهنمایان آموزشی و معلمان بدانند که الگوهای رفتار معلم تنوع پذیر است.

الگوی تدریس نشان دهندة روش تدریس است. روش تدریس کاملاً شخصی و فردی است و به گونهای مرتبط با شخصیت معلم میباشد.  حالات صورت، اشارات، حرکات عضلانی، انتخاب واژهها، حرکات نمایشی و زیرکی همه نظام ارائة شخصی هر فردی است.

انتظار میرود که الگوهای جدید با الگوهای قدیمی نیز تطبیق داده شوند. شناسایی و تحلیل الگوهای متعدد تدریس از طریق یک برنامة مؤثر آموزش ضمن خدمت امکان پذیر است. هدف چنین برنامة ضمن خدمتی این نیست که معلم مجبور شود یکی از الگوها را انتخاب کند و به کار ببرد، بلکه منظور آن است که مبنایی برای شناسایی الگو یا الگوهای خود به دست آورد و الگوهای جدید را به روشهای خود اضافه کند.

معلمان کارآمد باید در چند الگوی تدریس توانمندی قابل قبولی را از خود نشان دهند.

دروس ضبط شده: معلمان میتوانند عملکرد معلمان دیگر را از طریق نوار ویدئویی بررسی کنند. در نوارهای ویدئویی از یک جلسه درس کامل فیلم برداشته میشود که در همه جا هم قابل استفاده است. بنابراین معلمان میتوانند ارائة یک درس را طبق آنچه یک معلم ماهر در عمل نشان میدهد یاد بگیرند. راهنمایان آموزشی و معلمان میتوانند با هم درسهای ضبط شده را ببینند و دربارة آن بحث کنند.

انجمنهای آموزشی و مؤسسات تربیت معلم احتمالاً منابعِ اصلی دروس ضبط شده هستند. راهنمای آموزشی میتواند به جای وابسته بودن به منابع خارجی، به راحتی کتابخانهای از نوارهای ویدئویی تدریس اثر بخش در مدرسة خود تهیه کند. معلمان باید از اینکه همکاران دیگر علمکرد آنها را مشاهده و بحث میکنند احساس خوبی داشته باشند.

رویکردهای آزمایشگاهی: روشهای متعدد ارزشیابی رفتار معلم که به میزان زیادی در برنامههای قبل از خدمت به کار گرفته شده برای برنامههای آموزش ضمن خدمت نیز مناسب هستند، اگر چه در برنامههای آموزش ضمن خدمت مسائل ویژه عملی و انگیزشی مطرح شده است. در روشهای آزمایشگاهی یا بالینی، تدریس همکاران و تدریس خرد (تدریس در مقیاس کوچک) هم همراه با نوارهای ویدئویی و هم بدون آن اجرا شده است.

موضوع اصلی روش آزمایشگاهی تدریس خرد است که معلم در برنامه بالینی، یک مهارت تدریس را با حضور گروه کوچکی از دانش آموزان (بهتر است دانش آموزان خودش نباشند) یا همکارانش نمایش میدهد. هدف تدریس خرد آن است که معلم بتواند بازخورد تدریس خود را دریافت کند و آن را بهبود بخشد. تدریس را اگر چه میتوان در یک آزمایشگاه بدون تجهیزات ضبط ویدئویی اجرا کرد، اما اگر به صورت فیلم درآید آثار مطلوبتری خواهد داشت. ضبط تدریس موجب میشود معلم عملکرد خود را مشاهده و دوباره تحلیل کند.

فرایند تدریس خرد موجود میشود تا درس کوتاهی به نمایش گذاشته شود و پس از آن عملکرد معلم بر مبنای یک ابزار یا مجموعهای از معیارهای ویژه نقد و بررسی گردد. پس از نقد، معلم باز درس را تکرار میکند و دوباره تحلیل میشود. اگر حاضران در جلسه دانشآموزان باشند بهتر است که موقع تکرار درس گروه دیگری در اجرای برنامه حضور داشته باشند. اگر ارائه درس به صورت نوار ویدئویی تهیه شده باشد، راهنمای آموزشی، یکی دو نفر از همکاران یا خود معلم میتواند آن را نقد و بررسی کند.

راهنمای آموزشی باید تلاش کند تا رویة مطلوب تدریس خود را در مدرسه و ناحیة خود رواج دهد. فضا و تجهیزات بسیار کمی لازم است. آزمایشگاه اتاق کوچکی است که از سر و صدای بیرون مصون است. یک میز، تخته سیاه، دوربین ویدئویی، دستگاه ضبط و پخش و یک دستگاه تلویزیون از تجهیزات معمولی آن است.

روش آزمایشگاهی موقعیتی مصنوعی، شبیهسازی شده و نظارت شده را به وجود میآورد، که در عین حال فرصتی برای رشد یا اصلاح یک روش یا مهارت خاص ایجاد میکند و معلم میتواند در کلاس واقعی از آن استفاده کند. یک مشکل انگیزشی که وجود دارد آن است که چگونه میتوان معلم را تحریک نمود تا تمایل پیدا کند و خود را در موقعیت تدریس قرار دهد. در حضور همکاران و یا دانشآموزان برنامهاش را ارائه دهد و با انتقادهای گوناگون رو به رو شود. معلمانی که تازه شروع به کار کردهاند و هنوز کلیه سازوکارهای دفاعی معلمان با تجربه را ندارند، استفادة بیشتری از آزمایشگاهها میبرند. عوامل انگیزشی نظیر اوقات فراغت، پرداختهای اضافی، یا گواهینامههای دانشگاهی موجب میشود که استفاده از روش آزمایشگاهی برای معلمان مطلوبتر شود.

روشهای مشاهده: پژوهشهای متعدد در زمینة عملکرد تدریس موجب شده است که روشهای متعددی برای مطالعه ، تحلیل و گزارش رفتار معلم در کلاس به وجود آید. این روشها ابزاری را فراهم کردهاند تا یک مشاهدهگر مجرب بتواند عملکرد واقعی معلم را گزارش دهد و معلمان به کمک گزارشهای ویدئویی عملکرد خود را ارزشیابی کنند. هدف نهایی روش مشاهدهای، ایجاد فرصتی است برای معلمان تا به طور منظم پیشرفتهای تدریس خود را تحلیل کنند. روش مشاهدهای معلم را قادر میسازد تا جنبههای ویژة تدریس خود را بررسی نماید و ساختار ارزشیابی خود را تهیه کند.

برای مشاهدة جنبههای عملکردی معلم ابزارهای متعددی انتخاب میشود که از یک منطقة آموزشی به منطقة دیگر فرق میکند. بعضی از آنها به معلم، بعضی به شاگرد و بعضی دیگر به تعامل شاگرد ـ معلم توجه دارند. بعضی از این ابزارها بر یادگیری شناختی تأکید دارند و بعضی بر رفتار عاطفی. بعضی رفتار کلامی را مدنظر دارند و بعضی رفتار غیرکلامی و بالاخره بعضی از ابزارها در واقع اصلاح شدة ابزارهای قبلی هستند.

سؤالی که از نظر اسمیت، کوهن و پرل مطرح میشود این است که «کدام یک از روشهای متعدد مشاهده برای آموزش معلمان باید به کار رود. مروری بر سوابق موضوع نشان میدهد که تحلیلها بیشتر از نظر عنوانها (برچسبها) فرق دارند تا از نظر طبقهها (دستهها). به عبارت دیگر چنانکه واژهها نشان میدهند، تفاوت چندانی میان تحلیلهای مختلف وجود ندارد. «یکی از روشهای انتخاب یک ابزار مشاهده، تشکیل کمیتهای با همکاری راهنمای آموزشی و حضور معلمان است تا روشهای مختلف را بررسی کنند و ابزاری را که بیشتر دوست دارند انتخاب نمایند. چنین کاری باید از طرف راهنمای آموزشی تشویق شود. فرایند انتخاب یا تهیة ابزار، آموزش ضمن خدمت ارزشمندی برای شرکتکنندگان در این کمیتههاست.

تحلیل مشاهده با روشهای مختلفی انجام میشود که در اینجا به نمونههایی از آن اشاره میشود:

  با روشی که در بسیاری از مراکز تربیت معلم استفاده میشود، معلم فیلم ویدئویی جلسات کاری معلم دیگر را مشاهده مینماید و از ابزاری برای ارزیابی و گزارش عملکرد وی استفاده میکند. او ممکن است ضمن تحلیل و مشاهدة نوار و ارائة توصیههایی برای همکارش بر اثر این تعامل و درگیری خودش هم مطالبی را یاد بگیرند که منتج به تغییر رویة آموزشی وی شود.

 معلم میتواند اجازة مشاهده از تدریس خود را به

/ 1 نظر / 95 بازدید
آرین

بار خدايا ! ترا سپاس كه مرا به معلمى بندگانت لايق ساختى. تو ما را با تابش پرتوى از نورت هدايت مى‏كنى وآنچه را مى‏خواهى به بندگانت‏بياموزى، بر زبان معلم جارى مى‏سازى. اين تويى كه معلمى، نه من! من تنها پژواك الطاف توام! تو هرآنكس را بيشتر دوست مى‏دارى، بهتر معلمش مى‏سازى. پرتو تابان نورت را به پيامبرت ، چنان مى‏تابانى كه پيروانش را بشارت مى‏دهد: «من براى تكميل اخلاق آمده‏ام‏». مطالب وبتان را خواندم خوب و عالی بود . خوشحال می شویم به وب ما هم سر بزنید